Przez ostatnie lata polski rynek pracy funkcjonował w pewnej równowadze. Prawo zakazywało zastępowania umowy o pracę umowami cywilnoprawnymi lub kontraktami B2B tam, gdzie faktycznie istniał stosunek pracy (art. 22 § 1² Kodeksu pracy), ale wyegzekwowanie tego zakazu wymagało procesu sądowego. Postępowania ciągnęły się latami, a realne ryzyko dla przedsiębiorcy korzystającego z B2B było ograniczone.
To ma się zmienić 8 lipca 2026 r. Tego dnia wchodzą w życie kluczowe przepisy nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2026 r. poz. 473). Najważniejsza zmiana: okręgowy inspektor pracy będzie mógł samodzielnie, w drodze decyzji administracyjnej i bez wyroku sądu, stwierdzić, że umowa łącząca strony jest w rzeczywistości stosunkiem pracy.
Niniejszy artykuł wyjaśnia, co dokładnie się zmienia, jakie są realne konsekwencje dla firm korzystających z B2B i umów zlecenia oraz jak ocenić i ograniczyć ryzyko przed wejściem przepisów w życie.
Co się nie zmienia – prawo materialne
Nowelizacja nie zmienia definicji stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a pracodawca zatrudnia go za wynagrodzeniem. Jeżeli relacja faktycznie jest wykonywana w takich warunkach, zatrudnienie ma charakter pracowniczy niezależnie od nazwy umowy.
Zakazane pozostaje zastępowanie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków właściwych dla stosunku pracy. W praktyce kluczowe znaczenie ma więc nadal całokształt relacji. Sama faktura, wpis do CEIDG, własny rachunek bankowy czy postanowienie umowne o „niezależności wykonawcy” nie przesądzają jeszcze o braku stosunku pracy.
Co się zmienia – decyzja administracyjna zamiast wyroku
Dotychczasowy stan prawny
Do 7 lipca 2026 r. PIP mogła zakwestionować model współpracy B2B, ale nie mogła samodzielnie przesądzić, że strony łączy stosunek pracy. Okręgowy inspektor pracy mógł wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy, co wynikało z art. 10 ust. 1 pkt 11 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy oraz z art. 63¹ k.p.c. Ostateczne rozstrzygnięcie należało więc do sądu pracy. Postępowanie wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego i często trwało wiele miesięcy, a niekiedy dłużej.
Nowy stan prawny od 8 lipca 2026 r.
Od 8 lipca 2026 r. art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy będzie przyznawał właściwym organom PIP uprawnienie do stwierdzania, w drodze decyzji, istnienia stosunku pracy. Dotyczy to sytuacji, w której zawarto umowę cywilnoprawną albo osoba faktycznie wykonuje pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 k.p. powinna zostać zawarta umowa o pracę.
Przepis obejmuje również kontrakty B2B. Potwierdza to nowe brzmienie art. 13 pkt 1 ustawy o PIP. Kontroli w zakresie zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla stosunku pracy podlegają także przedsiębiorcy i inne jednostki organizacyjne, na rzecz których praca jest albo w ciągu roku poprzedzającego rozpoczęcie kontroli była świadczona przez osoby fizyczne, w tym osoby wykonujące na własny rachunek działalność gospodarczą.
Jak będzie wyglądała procedura wobec umowy B2B?
Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy nie powinna być pierwszym działaniem inspektora po kontroli. Zgodnie z art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o PIP właściwy organ PIP może, po umożliwieniu stronom zajęcia stanowiska, wydać pisemne polecenie usunięcia naruszenia polegającego na niezawarciu umowy o pracę. Warunkiem jest stwierdzenie, że w relacji łączącej strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 k.p.
Polecenie powinno zostać wydane na piśmie, w postaci papierowej albo elektronicznej. Inspektor ma obowiązek oznaczyć termin jego wykonania w taki sposób, aby możliwa była ocena realizacji polecenia jeszcze w czasie trwania kontroli. Wynika to z art. 34 ust. 1c ustawy o PIP.
Dopiero niewykonanie tego polecenia może prowadzić do wydania decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Jest to wyraźnie wskazane w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP. Po zakończeniu ustaleń kontrolnych okręgowy inspektor pracy wszczyna postępowanie administracyjne i zawiadamia o tym strony. Zgodnie z art. 33a ust. 1 i 2 ustawy o PIP stronami są podmiot oraz osoba, których może dotyczyć decyzja.
Jeżeli okręgowy inspektor pracy stwierdzi, że praca była wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p., może wydać decyzję albo wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Tak stanowi art. 33a ust. 3 ustawy o PIP.
W postępowaniu administracyjnym organ powinien uwzględnić wolę stron, chyba że byłaby ona sprzeczna z prawem, w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego, albo zmierzałaby do obejścia prawa.Podstawą jest art. 33a ust. 4 ustawy o PIP. Zgodna deklaracja przedsiębiorcy i wykonawcy, że chcą współpracować na B2B, nie będzie więc rozstrzygająca. Decydujące pozostaje to, czy rzeczywiste wykonywanie umowy odpowiada przesłankom stosunku pracy.
Co znajdzie się w decyzji PIP?
Zakres decyzji został szczegółowo określony w art. 34 ust. 2b ustawy o PIP.
Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy musi wskazywać: strony umowy o pracę; rodzaj umowy o pracę; datę zawarcia umowy o pracę; rodzaj pracy; miejsce wykonywania pracy; wymiar czasu pracy; wysokość wynagrodzenia za pracę. Decyzja musi ponadto zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, zgodnie z art. 34 ust. 2c ustawy o PIP.
Ustawa przewiduje również rozwiązania domyślne. Jeżeli materiał dowodowy nie pozwoli ustalić istotnych warunków zatrudnienia, zgodnie z art. 34 ust. 2e ustawy o PIP: zostanie wskazana umowa o pracę na czas nieokreślony, gdy nie da się ustalić rodzaju umowy; jako miejsce wykonywania pracy zostanie wskazana siedziba pracodawcy, gdy brak będzie podstaw do ustalenia innego miejsca; zostanie wskazany pełny wymiar czasu pracy, gdy nie da się ustalić wymiaru etatu; zostanie wskazane minimalne wynagrodzenie za pracę, gdy nie będzie możliwe ustalenie wynagrodzenia.
Dla przedsiębiorcy oznacza to konkretny problem dowodowy. Niespójna dokumentacja, brak ustaleń dotyczących modelu współpracy albo zeznania osób wskazujące na podporządkowanie mogą prowadzić do rozstrzygnięcia opartego na ustawowych rozwiązaniach zastępczych.
Skutki decyzji – od kiedy i w jakim zakresie
Skutek na przyszłość
Co do zasady decyzja okręgowego inspektora pracy wskazuje jako datę zawarcia umowy o pracę dzień jej wydania. Wynika to z art. 34 ust. 2f ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.
Od dnia wydania decyzja wywołuje skutki prawne związane ze stwierdzeniem stosunku pracy na gruncie prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze publiczne, zgodnie z art. 34 ust. 2j ustawy o PIP.
Trzeba jednak odróżnić wywoływanie skutków prawnych od wykonalności decyzji. Decyzja co do zasady staje się wykonalna dopiero następnego dnia po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia odwołania albo z dniem prawomocnego zakończenia sprawy przez sąd. Wyjątkiem jest nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności. Tak stanowi art. 34 ust. 2k ustawy o PIP.
Dopiero po uzyskaniu wykonalności przedsiębiorca powinien w pełni realizować obowiązki właściwe dla zatrudnienia pracowniczego, w szczególności prowadzić dokumentację pracowniczą i ewidencję czasu pracy, rozliczać urlopy oraz realizować obowiązki płatnika składek i zaliczek podatkowych. Zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych dokonuje się w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, a przy odwołaniu do sądu, od dnia prawomocności orzeczenia sądu, zgodnie z art. 36 ust. 4e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Decyzja nie może także stanowić podstawy niekorzystnego traktowania współpracownika, w szczególności uzasadniać wypowiedzenia lub rozwiązania relacji przez przedsiębiorcę. Wynika to z art. 34 ust. 2l ustawy o PIP
Skutek wsteczny – nadal przez sąd
Decyzja administracyjna nie służy do ustalenia całej historii współpracy B2B za dowolny okres wstecz. Przy jej wydawaniu okręgowy inspektor pracy uwzględnia stan faktyczny istniejący w czasie kontroli, od dnia jej rozpoczęcia, zgodnie z art. 34 ust. 2d ustawy o PIP.
Jeżeli konieczne jest ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy za okres wcześniejszy niż ten, który może zostać objęty decyzją, okręgowy inspektor pracy może wnieść powództwo do sądu pracy. Wynika to wprost z art. 33a ust. 3 i ust. 6 ustawy o PIP.
Istnieje jednak istotny wyjątek. Jeżeli po rozpoczęciu kontroli przedsiębiorca z własnej inicjatywy rozwiąże lub wypowie kontrakt B2B, doprowadzi do jego wygaśnięcia albo faktycznie zaprzestanie dopuszczania wykonawcy do świadczenia pracy, decyzja może wskazać jako datę zawarcia umowy o pracę dzień rozpoczęcia kontroli. Przewiduje to art. 34 ust. 2g ustawy o PIP.
Nie warto więc zakładać, że szybkie zakończenie B2B po rozpoczęciu kontroli usuwa ryzyko. W określonych przypadkach może ono przesunąć skutek decyzji na wcześniejszą datę.
ZUS i Krajowa Administracja Skarbowa działają niezależnie
To element, który w praktyce bywa najbardziej dotkliwy. Decyzja PIP może stać się dla ZUS i organów skarbowych sygnałem do wszczęcia własnych postępowań. ZUS może cofnąć się z ustaleniem zaległości składkowych do 5 lat wstecz. Składki już opłacone przez przedsiębiorcę prowadzącego jednoosobową działalność lub zleceniobiorcę zostają zaliczone na poczet należności (art. 38a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych), ale różnica między składkami od minimalnej podstawy (typowymi dla JDG) a składkami od pełnego przychodu pozostaje zaległością pracodawcy, powiększoną o odsetki.
Nowelizacja wprowadza ponadto obowiązek przekazywania przez PIP danych z kontroli bezpośrednio do ZUS, co usprawnia uruchamianie postępowań składkowych.
Procedura odwoławcza
Od decyzji okręgowego inspektora pracy nie będzie odwołania do Głównego Inspektora Pracy. Odwołanie wnosi się bezpośrednio do sądu pracy, ale za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy, w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Tak stanowi nowy art. 477⁷b § 1 k.p.c.
Odwołanie powinno zawierać oznaczenie decyzji, zarzuty, wnioski, uzasadnienie i podpis. Istotne jest, że przedsiębiorca powinien przedstawić wszystkie twierdzenia i dowody już w odwołaniu. Późniejsze dowody mogą zostać pominięte, chyba że ich wcześniejsze powołanie nie było możliwe albo potrzeba ich zgłoszenia powstała później, zgodnie z art. 477⁷b § 3 i 4 k.p.c.
Jeżeli okręgowy inspektor pracy uzna odwołanie w całości za zasadne, może sam uchylić albo zmienić decyzję. W przeciwnym razie ma obowiązek przekazać sprawę wraz z aktami do sądu pracy, nie później niż w ciągu miesiąca od wniesienia odwołania, zgodnie z art. 477⁷b § 5 i 6 k.p.c.
Samo wniesienie odwołania co do zasady wstrzymuje wykonalność decyzji, ponieważ decyzja staje się wykonalna dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego. Inaczej będzie tylko wtedy, gdy decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Rygor ten może dotyczyć wyłącznie osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, na podstawie art. 33a ust. 5 ustawy o PIP.
Inne zmiany wprowadzone nowelizacją
Nowelizacja przyspiesza sprawy o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Zgodnie z nowym art. 477¹d k.p.c. przewodniczący i sąd mają podejmować czynności tak, aby termin posiedzenia przypadł nie później niż miesiąc od wniesienia pozwu albo od usunięcia jego braków formalnych. Przepis stosuje się odpowiednio także w sprawach odwołań od decyzji OIP, na podstawie art. 477⁷i k.p.c.
Wzrastają również sankcje za wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Grzywna z art. 281 § 1 k.p. będzie wynosić od 2.000 zł do 60.000 zł, a w przypadkach określonych w art. 281 § 2 k.p. od 3.000 zł do 90.000 zł. Dotyczy to także wykroczenia polegającego na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 k.p. powinna zostać zawarta umowa o pracę.
Przedsiębiorca może także wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o interpretację indywidualną dotyczącą tego, czy opisany model współpracy stanowi stosunek pracy. Podstawą jest nowy art. 14b ustawy o PIP. Opłata wynosi 40 zł, a interpretacja powinna zostać wydana w terminie 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku.
Interpretacja wiąże organy PIP i chroni przedsiębiorcę przed sankcjami w zakresie, w jakim zastosował się do jej treści. Nie wiąże jednak wprost ZUS ani KAS. Nie zostanie też wydana, jeżeli ten sam stan faktyczny jest już przedmiotem postępowania PIP lub ZUS.
Co podlega ocenie – kryteria reklasyfikacji
Podstawą oceny pozostaje art. 22 § 1 k.p. Inspektor będzie badał, czy osoba wykonuje pracę określonego rodzaju na rzecz przedsiębiorcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym oraz za wynagrodzeniem.
Ustawa nie zawiera zamkniętej listy cech odróżniających B2B od etatu. W praktyce ryzyko wzrasta, gdy współpracownik B2B:
- podlega bieżącym poleceniom dotyczącym sposobu wykonywania pracy;
- ma narzucone godziny pracy, dyżury albo obowiązek stałej dostępności;
- pracuje w miejscu wyznaczonym przez kontrahenta;
- nie ma realnej możliwości posłużenia się zastępcą lub podwykonawcą;
- wykonuje zadania w ramach stałej struktury organizacyjnej przedsiębiorcy;
- otrzymuje wynagrodzenie przede wszystkim za dyspozycyjność, a nie za usługę albo rezultat;
- nie ponosi rzeczywistego ryzyka gospodarczego;
- korzysta z infrastruktury i procedur klienta na zasadach zbliżonych do pracowniczych.
Wyłączność, firmowy adres e-mail, stałe miesięczne wynagrodzenie czy korzystanie ze sprzętu kontrahenta nie przesądzają samodzielnie o istnieniu stosunku pracy. Mogą jednak wzmacniać ocenę, że współpraca B2B ma w rzeczywistości charakter pracowniczy, gdy występują razem z podporządkowaniem i narzuconą organizacją pracy.
Jak przygotować się przed 8 lipca 2026 r.
Przedsiębiorca powinien przeprowadzić audyt rzeczywistych modeli współpracy B2B. Punktem wyjścia nie powinien być wyłącznie wzór umowy, lecz codzienna praktyka: sposób wydawania poleceń, organizacja czasu pracy, zasady rozliczeń, możliwość korzystania z zastępstwa, zakres samodzielności oraz rzeczywiste ryzyko gospodarcze wykonawcy.
Nie należy poprawiać wyłącznie treści kontraktu. Wpisanie do umowy prawa zastępstwa albo deklaracji o niezależności nie pomoże, jeżeli współpracownik faktycznie wykonuje pracę w stałych godzinach, pod kontrolą przełożonego i w organizacji właściwej dla etatu.
W relacjach, które realnie spełniają warunki z art. 22 § 1 k.p., należy rozważyć zawarcie umowy o pracę. Art. 16 ustawy nowelizującej przewiduje, że przedsiębiorca, który w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy dobrowolnie doprowadzi taką relację do zgodności z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie podlega odpowiedzialności za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 k.p.
Ten przepis nie stanowi jednak pełnej amnestii. Nie usuwa automatycznie ryzyka składkowego, podatkowego ani ewentualnych roszczeń za wcześniejszy okres.
Decyzji o zakończeniu współpracy B2B nie należy podejmować pochopnie po rozpoczęciu kontroli. Art. 34 ust. 2g ustawy o PIP przewiduje bowiem szczególne skutki zakończenia relacji z inicjatywy przedsiębiorcy po rozpoczęciu kontroli.
